ابراهيم اصلاح عربانى

734

كتاب گيلان ( فارسى )

اجراى مرحلهء اول قانون اصلاحات ارضى در گيلان اجراى مرحلهء اول قانون اصلاحات ارضى در استان گيلان در تاريخ 25 ارديبهشت 1341 با خريدارى ملك سرلشگر بازنشسته حسين عطاپور در قريهء علىنوده ، حومهء كوچصفهان از شهرستان رشت آغاز شد . ارزش اين ملك به مبلغ 500 ، 858 ، 6 ريال تعيين شد و اقساط پرداختى نيز در 850 ، 685 ريال مشخص گرديد . مساحت ملك 9 / 142 جريب شاليزار و صيفىكارى بود و 66 خانوار از زارعين محل و 8 خانوار از زراعين خوش‌نشين در آن سكونت داشتند . تعداد دهقانان 74 خانوار مجموعا به 353 نفر مىرسيد . ملك مزبور به مبلغ 373 ، 903 ، 7 ريال از قرار هر جريب زمين 794 ، 52 ريال به زارعين فروخته شد كه در اقساط 15 ساله پرداخت نمايند . در مورد خريدوفروش روستاى علىنوده كه مأموران اصلاحات ارضى تجربه كافى نداشتند قيمت زمينهاى صيفىكارى با شاليزارها به طور مساوى محاسبه شد اما بعدها قيمت هرجريب شاليزار 2 برابر اراضى صيفىكارى و بهاى هرجريب باغ 5 / 1 برابر صيفىكارى محاسبه شد . حال براى اين‌كه روشن شود نتيجه تقسيم زمين در روستاى علىنوده چه بوده است محض نمونه وضعيت 2 نفر از كشاورزان روستاى مزبور را بررسى مىكنيم : 1 - سيد عباس فرزند مرحوم سيد هادى شهرت هادىزاده دارندهء شناسنامهء شمارهء 28 صادره از كوچصفهان 1 جريب و 1 قفيز ( هر قفيز 10 / 1 جريب ) زمين شاليكارى و زمين صيفىكارى و محوطهء خانه را در اختيار داشته و پيش از اجراى قانون اصلاحات ارضى سالانه از بابت شاليزار 2 قوطى ( هر قوطى 33 كيلوگرم ) يعنى 66 كيلوگرم برنج و 100 ريال بابت اجارهء زمين صيفىكارى به عنوان بهرهء مالكانه به مالك مىپرداخته است . در اجراى قانون اصلاحات ارضى كل درآمد متفرقه وى به مبلغ 075 ، 58 ريال قيمت‌گذارى شد كه در ظرف 15 سال هرساله 160 ، 387 ريال به مالك بپردازد . لازم به توضيح است كه به واسطهء اشتباه در محاسبه يعنى محاسبهء يكسان قيمت شاليزار و صيفىكارى با توجه به مساحت صيفىكارى نامبرده كه 1 جريب بوده ملك گرانتر از حد متعارف به ايشان منتقل شده است . 2 - ابراهيم اسلامى علىنودهى فرزند يوسف به شناسنامهء شمارهء 31 كوچصفهان 6 / 1 جريب شاليزار و 5 / 1 قفيز ( حدود 1500 متر مربع ) صيفىكارى و محوطه خانه را در اختيار داشته كه هرسال بابت مال الاجارهء شاليزار مقدار 36 قوطى برنج ( 1188 كيلوگرم ) و بابت محوطهء خانه مبلغ 100 ريال به مالك پرداخت مىكرده است . در اجراى مرحلهء اول قانون ، قيمت كل ملك وى 391 ، 92 ريال تعيين شد كه ظرف 15 سال و هرساله 595 ، 61 ريال بابت قيمت ملك پرداخت نمايد . بهرهء مالكانهء سرلشكر بازنشسته عطاپور از بابت مالكيت وى در علىنوده ، پيش از اجراى قانون اصلاحات ارضى حدود 946 ، 91 كيلوگرم برنج در هرسال بوده است كه با احتساب هركيلوگرم آن در سال 1341 به مبلغ 18 ريال قيمتى معادل 028 ، 655 ، 1 ريال داشته است . همانطورىكه پيش از اين اشاره شد قيمت خريد كل املاك سرلشگر عطاپور در قريهء علىنوده 500 ، 858 ، 6 ريال بوده و قسط سالانهء آن تا 10 سال 850 ، 685 ريال تعيين گرديده بود كه در مقايسه با بهرهء مالكانهء 1 ساله ملك كه به مبلغ 028 ، 655 ، 1 ريال تقويم گرديده مبلغ 178 ، 969 ريال كمتر مىباشد . مبناى خريد املاك مشمول مرحلهء اول قانون اصلاحات ارضى ماليات قطعىشدهء ملك قبل از 19 دىماه 1340 ( تاريخ تصويب قانون اصلاحات ارضى ) براساس مميزى دارائى سالهاى پيش از 1313 شمسى بوده است و اين مبلغ در ضريب منطقه كه براى استان گيلان بين 100 تا 110 تعيين شده بود ضرب مىگرديد و بدين‌ترتيب قيمت خريد ملك تعيين مىشد . در اين زمينه نيز نكات قابل توجهى وجود دارد كه توضيح آنها لازم مىنمايد : ماليات املاك مزروعى از طريق ادارات دارائى محل بر مبناى مميزى انجام شده بين سالهاى 1307 تا 1313 برآورد و محاسبه مىشد و با قيمت تسعيرى سال مربوطه از مالكان وصول مىگرديد . مالكان ذينفع هنگام مميزى با جلب نظر مأموران مميز سعى كردند ملك خود را از لحاظ مساحت كمتر از ميزان واقعى تعرفه نمايند تا بدين طريق از ماليات واقعى طفره روند و مبلغى كمتر از حد ماليات اصلى به دارائى بپردازند و به علاوه قسمت قابل ملاحظه‌اى از اراضى مزروعى سالهاى اجراى قانون اصلاحات ارضى داراى سابقهء مميزى جنگل و مرتع بودند كه بعدها به صورت شاليزار و صيفىكارى درآمد و ماليات اراضى جنگل و مرتع كمتر از ماليات مزروعى بود . صرفنظر از موارد اشاره شده به واسطهء آباد شدن اراضى مرتع و باير ميزان اراضى مالكان از لحاظ مساحت به چندين برابر ميزان سالهاى مميزى 1307 تا 1313 افزايش پيدا كرده بود كه مىبايستى اين املاك بر مبناى مساحت املاك سالهاى گذشته قيمت‌گذارى شود . محض مثال و ارائه نمونهء ديگر ، خريدوفروش 2 دانگ مشاع از 6 دانگ قريهء تىتى پريزاد ملكى خانم تاج الملوك صفارى را مورد بررسى قرار مىدهيم : با توجه به سابقهء مميزى قبل از 1313 دارائى در همان قريهء تىتى پريزاد به نام خانم تاج الملوك صفارى مقدار 5435 جريب شاليزار و 215 جريب توتستان و 1015 جريب صيفىكارى ديده شده بود كه جمع ماليات قطعىشدهء ملك در سال 1340 مبلغ 890 ، 316 ريال بوده است . طبق آماربردارى سال 1341 اصلاحات ارضى مالكيت 6 دانگ پلاك 180 تىتى پريزاد مشتمل بر 265 / 26 جريب شاليزار و 77 / 8 جريب صيفىكارى و پشته ( باير ) و 3 / 1 جريب توتستان بوده كه در تصرف 99 نفر زارع قرار داشته است 3 دانگ مشاع از 6 دانگ آن مازاد بر 6 دانگ بوده كه در اجراى مرحلهء اول قانون اصلاحات ارضى به مبلغى در حدود 072 ، 339 ريال توسط دولت خريدارى و به مبلغ 330 ، 354 ريال به زارعين واگذار گرديده است . در نتيجه هرجريب شاليزار به مبلغى در حدود 640 ، 22 ريال و هرجريب صيفىكارى به مبلغى در حدود 320 ، 11 ريال به زارعين فروخته شده است . مساحت 3 دانگ شاليزار انتقالى بيش از 13 جريب بوده در حالىكه در مميزى سال 1313 مساحت شاليزار 435 / 5 جريب بوده است . بهرهء مالكانهء هرجريب شاليزار در محل تىتى پريزاد پيش از اجراى قانون اصلاحات ارضى در هرجريب به 20 قوطى ( هر قوطى